غلامحسين افضل الملك
4
سفرنامه خراسان و كرمان ( فارسى )
چون خود اهل علم بود بيشتر اوقات خود را نيز با ادبا و فضلا ميگذرانيده و كمتر به مسائل سياسى روز و اوضاع و احوال مردم ميپرداخته است . بديدار علماى روحانى مشهد رفته و هريك را به نحوى كه با او برخورد داشتهاند در سطور سفرنامه معرفى مينمايد . چنان كه خود ميگويد « اعيانزادگان و فضلاء شهر از من ديدن كردند و وظيفه دارم كه اوصاف آنها را بنگارم » . بخش دوم سفرنامه اختصاص به مسافرت از مشهد به كرمان از راه جنوب خراسان دارد كه قسمتى از آن از كوير ميگذرد . اين سفر افضل الملك در سال 1321 ه . ق است كه يكسال بعد از سفرنامهء خراسان تحرير يافته است . چون شاهزاده على نقى ميرزاى ركن الدوله فرمانفرماى خراسان به حكومت كرمان منصوب مىشود افضل الملك نيز ، كه جزء ابواب جمعى دستگاه ايالتى بوده است ناچار به محل حكومتى جديد فراخوانده مىشود و تصميم به مسافرت كرمان از طريق كوير لوت ميگيرد كه جزء جزء مسافرت را منزل به منزل يادداشت مىكند و خوانندگان محترم در متن كتاب با آن آشنائى حاصل خواهند كرد . در اينجا فقط اين نكته را معروض ميدارم كه در فواصل راه اشاره به احداث راهآهن از اين طريق يعنى از راه خراسان به كرمان مىكند كه در آينده عملى خواهد شد . اين خود نشاندهندهء دانش و بينش اين مرد است كه شايد در رجال آن عصر چنين ديد و بينائى وجود نداشته است و اميدوار بوده است كه روزى راهآهن بين خراسان و كرمان ساخته شود . هرچند اين پيشگوئى صورت عمل به خود نگرفته است ولى راه شوسهء اتومبيل رو هماكنون از طريق زاهدان بخراسان عملى است و روزى نيز راهآهن ساخته خواهد شد و رؤياى افضل الملك صورت تحقق به خود خواهد گرفت . خداوندش بيامرزد . در خاتمه مقدمه توضيحى چند لازم است : 1 - نسخه عكسى اين كتاب را دوست دانشمند جناب آقاى ايرج افشار